Καταγραφή του Καναλιώτικου τραγουδιού “Λελουτιά” και φάκελος εγγραφής στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά

Φάκελο στο Υπουργείο Πολιτισμού ετοιμάζεται να καταθέσει ο Δήμος Ρήγα Φεραίου ώστε το παραδοσιακό Καναλιώτικο τραγούδι “Η Λελουτιά” να εγγραφεί στο εθνικό ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η υπεύθυνη των Δομών Πολιτισμού του Δήμου κα Βασιλική Τράκη είναι αυτή που «τρέχει» το εγχείρημα. Όπως μάς είπε παρουσιάστηκε στην εκδήλωση της Μαθητικής επίδειξης της Μουσικής Σχολής του Δήμου Ρήγα Φεραίου που έγινε την Τετάρτη 8 Ιουλίου στον πεζόδρομο του Βελεστίνου.

Το γυναικείο παραδοσιακό τραγούδι «Λελουτιά» είναι κορυφαίο δείγμα της τοπικής πολιτιστικής ταυτότητας της περιοχής της λίμνης Κάρλας στην ευρύτερη περιοχή των Καναλίων του Δήμου Ρήγα Φεραίου. Η μοναδικότητα και τα χαρακτηριστικά του τραγουδιού συνοψίζονται στα εξής: Ερμηνεύεται αποκλειστικά από γυναίκες, οι οποίες κατά το τελετουργικό του χορού, σχηματίζουν κύκλο κρατώντας λευκά μαντήλια ανάμεσα στα χέρια και το αποδίδουν με συγκεκριμένα χορευτικά βήματα χασαποσέρβικου, συνήθως κατά τη διάρκεια παραδοσιακών εθίμων ή τοπικών πανηγυριών. Συνοδεύεται με μουσική υπόκρουση ακορντεόν, όπου ο μουσικός μπορεί να τραγουδήσει κάποιο από τους στίχους της αρεσκείας του.

Έχει σύνδεση με τη Λίμνη Κάρλα γιατί οι στίχοι του τραγουδιού έχουν άμεση αναφορά στον παλιό λιμναίο βίο, τη φύση γύρω από τη λίμνη Βοιβηίδα και την καθημερινότητα των ανθρώπων που ζούσαν από αυτήν πριν από την αποξήρανσή της.

Η καταγραφή των μαρτυριών για το γυναικείο τραγούδι «Λελουτιά» καθώς και οι προφορικές μνήμες των παλαιότερων γυναικών αποτελούν τον πυρήνα της Φάσης Προετοιμασίας του Φακέλου από το Γραφείο Πολιτισμού του Δήμου Ρήγα Φεραίου για την ένταξή του στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Η λέξη του τίτλου «Λελουτιά» είναι ένα Καναλιώτικο γλωσσικό ιδίωμα που σημαίνει γυναίκα λουλουδένια που παραπέμπει σε  χρώματα μαβιά, έντονο ροζ, θαλασσί, λιλά και γαλαζοπράσινα. Αυτή η στενή σύνδεση της κοινότητας των γυναικών, με το φυσικό περιβάλλον του τοπίου της λίμνης και την προφορική παράδοση, αποτελεί το βασικό επιχείρημα για την τεκμηρίωση του φακέλου, ώστε το τραγούδι να αναγνωριστεί επίσημα από το Υπουργείο Πολιτισμού. Το τραγούδι έχει  ερευνηθεί στο παρελθόν και έχει ολοκληρωθεί με οπτικοακουστική τεκμηρίωση. Επίσης βιντεοσκοπήθηκαν τα βήματα του χορού και έτσι αποτυπώθηκε η κίνηση παράλληλα με το τραγούδι. Το 2015 ο Βασίλης Σαλαγάς εξασφάλισε την καταγραφή με μουσική και τραγούδι και την σχολική χρονιά 2025/2026 το μελέτησε με τους μαθητές της Μουσικής Σχολής.

Όπως προαναφέρθηκε, η «Λελουτιά» παρουσιάστηκε στην εκδήλωση της Τετάρτης καθώς την τραγούδησε η κα Βασιλική Τράκη, με τη συνοδεία ακορντεόν του τοπικού μουσικού Λεωνίδα Χατζηζήση από τα Κανάλια (ο οποίος δέχθηκε από τον Δήμαρχο Δημήτρη Νασίκα τιμητική πλακέτα για την προσφορά και το έργο του στην μουσική).

Η συμβολή του παλιού τοπικού μουσικού Λεωνίδα Χατζηζήση είναι καθοριστικής σημασίας για τη διάσωση και την ορθή καταγραφή του τραγουδιού «Λελουτιά» γιατί έχει  «δουλέψει» τις ακριβείς μελωδικές γραμμές, τον ιδιαίτερο τοπικό ρυθμό και το ύφος της περιοχής των Καναλίων. Η εμπειρία του μουσικού Βασίλη Σαλαγά προσφέρει στο συγκεκριμένο τραγούδι την μουσική τεκμηρίωση με την ακριβή καταγραφή των γυρισμάτων της μελωδίας και του ρυθμού από την παρτιτούρα που έγραψε. Η ερευνήτρια Βασιλική Τράκη απέδωσε το τραγούδι, διατηρώντας το ύφος και την μελωδία που αποκόμισε από τις παλαιότερες γυναίκες του χωριού, που είχε την τύχη να την μυήσουν…

Λελουτιά

Την Κυριακή Λελουτιά Λελουτιά

την Κυριακή στολίζονται.

Την Κυριακή στολίζονται

και βάζουν τα καλά τους.

Και στο γυαλό Λελουτιά Λελουτιά

και στο γυαλό κατέβαιναν.

Και στο γυαλό κατέβαιναν

για να περιγυαλιάσουν.

Μαζεύουν πέ Λελουτιά Λελουτιά

μαζεύουν πέτρες στην ποδιά.

Μαζεύουν πέτρες στην ποδιά

λιθάρια στο μαντήλι.

Πετροβολούν Λελουτιά Λελουτιά

πέτροβολούν τη θάλασσα.

Πετροβολούν τη θάλασσα

πετροβολούν το κύμα.

Πάψε θαλά’ Λελουτιά Λελουτιά

πάψε θαλάσσαμ’ το βαζμό.

Παψέ θαλάσσαμ’ το βαζμό

παψέ και τη φουρτούνα.

Να ‘ρθουν τα κα’ Λελουτιά  Λελουτιά

να ‘ρθουν τα καραβάκια μας.

Να ‘ρθούν τα καραβάκια μας

πο’ μέσα από την πόλη.

Να´ρθει της νύ’ Λελουτιά Λελουτιά

να’ ρθει της νύφης ο καλός.

Να’ ρθεί της νύφης ο καλός

και γιός της πεθερά της.

Ή

Να´ρθει της πο’ Λελουτιά Λελουτιά

να’ ρθει της πόλης ο καλός.

Να’ ρθεί της πόλης ο καλός

και γιός της πεθερά της.