Δύο δεκαετίες έργου για την ανάδειξη του λιμναίου πολιτισμού της Κάρλας – συνέντευξη με τον Σωτήρη Γκανάτσιο

Το Μουσείο Λιμναίου Πολιτισμού Κάρλας στα Κανάλια συμπληρώνει δύο δεκαετίες προσφοράς και η συμβολή του στην διάδοση της ζωής και της περιβαλλοντικής προστασίας της λίμνης είναι διαχρονικά ιδιαίτερα σημαντική. Μόνο την φετινή σχολική χρονιά, το επισκέφθηκαν 32 σχολεία, κυρίως βεβαίως από τους νομούς Μαγνησίας και Λάρισας αλλά και μέρη όπως η Θεσσαλονίκη, η Αθήνα, πιο πρόσφατα η Εύβοια, σχολεία από διάφορα μέρη της χώρας.

Εκεί ο Σωτήρης Γκανάτσιος, πρόεδρος του Κέντρου Μελέτης και Προστασίας του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής Κληρονομιάς στη Λίμνη Βοιβηίδα-Κάρλα -εν συντομία ΚΕ.ΜΕ.ΒΟ.- και του μουσείου, υποδέχεται καθηγητές και μαθητές ως ξεναγός σε ένα ταξίδι πίσω στον χρόνο, τότε που οι ψαράδες της λίμνης έμεναν για εννιά μήνες μέσα σε καλύβες στο νερό. Συναντήσαμε τον κο Γκανάτσιο, ο οποίος μάς μίλησε για το έργο που επιτελείται στον φορέα και το μουσείο καθώς επίσης και την εγγραφή του «Καραβιού της λίμνης Κάρλας», εδώ και περίπου έναν χρόνο, στον εθνικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Αρχικά, μάς παρουσίασε τα βιογραφικά στοιχεία του φορέα: Το ΚΕ.ΜΕ.ΒΟ. συγκροτήθηκε τον Οκτώβριο του 2003 ως αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία από επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων με έδρα τα Κανάλια. Δραστηριοποιείται σε δύο βασικούς τομείς: τον κάρλιο λιμναίο πολιτισμό από τη μια και το περιβάλλον, φυσικό και ανθρωπογενές, της περιοχής της λίμνης Κάρλας από την άλλη. Άλλωστε περιβάλλον και πολιτισμός είναι δυο παράγοντες που δεν μπορεί παρά να αλληλοσυμπληρώνονται και να αλληλεξαρτώνται. Η ίδρυση ενός μουσείου -καθαρά θεματικού- με θέμα τη λίμνη Κάρλα υπήρξε πρωταρχικός στόχος του. Η φιλοσοφία δημιουργίας αυτού του μουσείου είναι να αποτελέσει έναν πολυχώρο πολιτισμού όπου ο επισκέπτης, μικρός ή μεγάλος, εκτός από το να μπορεί να ταξιδέψει στον χρόνο γνωρίζοντας την ιστορία της Κάρλας, να μπορεί να συμμετέχει σε ημερίδες, διαλέξεις, μουσικές ή θεατρικές παραστάσεις. Το ΚΕ.ΜΕ.ΒΟ. το 2005 εγκαινίασε το Μουσείο Λιμναίου Πολιτισμού Κάρλας, το 2007 το ανακαίνισε και από τότε το έχουν επισκεφθεί περίπου 29.000 άτομα!

Σχετικά με το πρόγραμμα ξενάγησης των σχολείων, ο κος Γκανάτσιος επισήμανε: «Αρχίζουμε με ξενάγηση στο πεδίο, δηλαδή στη λίμνη όπου τα παιδιά παρατηρούν τα πουλιά, μαθαίνουν την ιστορία της, πώς αποξηράθηκε το 1962, πώς ανασυστάθηκε, πώς ζούσαν παλιότερα οι άνθρωποι μέσα στο νερό. Ακολουθεί ξενάγηση στο βυζαντινό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου σε συνεννόηση με τον ιερέα των Καναλίων ο οποίος μιλάει στους μαθητές και το τελευταίο κομμάτι αφορά την επίσκεψη στο μουσείο. Εκεί, κάνουμε αναδρομή στην ιστορία της λίμνης, το μυθικό τέρας Ήταυρο και το «Καράβι της λίμνης Κάρλας». Οι παρουσιάσεις διαφέρουν αναλόγως με την ηλικία των επισκεπτών. Για τη νέα χρονιά, θα υλοποιήσουμε ένα νέο πρόγραμμα, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού, για το «Καράβι της λίμνης Κάρλας».

Όπως πρόσθεσε, ο ιδιόμορφος, σχεδόν πρωτόγονος, τρόπος ζωής των παρακάρλιων κατοίκων στην υγρή αγκαλιά της Βοιβηΐδας, αλλά και ο θάνατος του Βάλτου, η αποξήρανση, η ζωή στα παρακάρλια χωριά, ο αγώνας των αγροτών για απόκτηση γης ξεδιπλώνονται μπροστά στα μάτια του επισκέπτη μέσα από τις φωτογραφικές συλλογές που υπάρχουν στον χώρο, το πλούσιο αρχειακό υλικό, τις μακέτες της λίμνης, το Καράβι.

Ο κος Γκανάτσιος σχολίασε πως για τους μαθητές είναι κάτι πρωτόγνωρο όλα αυτά που μαθαίνουν και πάντα δείχνουν μεγάλη προθυμία να ακούσουν και να μάθουν για τον Ήταυρο και τη ζωή των ψαράδων στις καλύβες. Δεν παρέλειψε να μας πει ότι η πιο συχνή ερώτηση στο πεδίο είναι για τα εντυπωσιακά φλαμίνγκο που ανά περιόδους ξαποσταίνουν στην Κάρλα και προσφέρουν ένα απαράμιλλης ομορφιάς θέαμα.

Στάθηκε μάλιστα στην έλλειψη των κατάλληλων υποδομών για τους επισκέπτες της λίμνης αφού απουσιάζουν οι πινακίδες ενημέρωσης, οι θέσεις θέασης, τα παρατηρητήρια, παγκάκια κι άλλα πολλά που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν θετικά στην τουριστική ανάπτυξη της περιοχής.

Η εγγραφή του «Καραβιού της Κάρλας» στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά είναι σημαντική. Πρόκειται για δείγμα ντόπιας παραδοσιακής ναυπηγικής με ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά και μοναδικό εξοπλισμό. Για εκατοντάδες χρόνια ήταν στο κέντρο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της περιοχής. Είναι απαραίτητη η διάσωση, η προβολή και κάθε δυνατή αξιοποίησή του ως βασικού στοιχείου του λιμναίου πολιτισμού της Κάρλας, που αποτελεί την ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής, σχολιάζει ο κος Γκανάτσιος, ο οποίος ανέφερε πως το Καράβι της Κάρλας είναι μοναδικό στην Ελλάδα. Γινόταν από παραδοσιακούς καραβοποιούς και το 1930 έγινε η αναμόρφωση του «Καραβιού της λίμνης» μετά από υποδείξεις των τότε ψαράδων στον καραβοποιό Τσεκουρόπουλο από το Στεφανοβίκειο. Έτσι, διαμορφώθηκε η μορφή του, σαν πιρόγα, μέχρι το 1962 όταν αποξηράθηκε η λίμνη. Η τέχνη του καραβομαραγκού σβήνει σιγά-σιγά, οπότε το ΚΕ.ΜΕ.ΒΟ. και το μουσείο δίνει μεγάλη βαρύτητα να διαδοθεί ο τρόπος κατασκευής του στις νεότερες γενιές. Μάλιστα, όπως μας επισημάνθηκε με ένα παράδειγμα, σε ορισμένα μέρη του εξωτερικού, οι επισκέπτες μπορούν να δουν πώς φτιάχνονται διάφορα είδη από γυαλί, επομένως κάτι αντίστοιχο θα μπορούσε να γίνει στην Κάρλα σχετικά με το «Καράβι». Μελλοντικά θα μπορούσε η λίμνη να πάρει ξανά ζωή με βάρκες μέσα στο νερό ώστε οι επισκέπτες να έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίζουν από κοντά τα διαφόρων ειδών πουλιά και να νιώθουν, έστω για λίγο, πώς κάποτε οι άνθρωποι συνυπήρχαν με το νερό.

«Το Μουσείο Λιμναίου Πολιτισμού Κάρλας, το ΚΕ.ΜΕ.ΒΟ. κάθε χρόνο σε συνεργασία με φορείς και συλλόγους της περιοχής διοργανώνει ανοικτές στον κόσμο εκδηλώσεις που στοχεύουν στην προβολή της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς με απώτερο σκοπό τη διατήρηση, την ανανέωσή της και τη δημιουργία πολιτιστικής ταυτότητας της παρακάρλιας περιοχής» κατέληξε στο τέλος της συζήτησής μας ο κος Γκανάτσιος, «ακούραστος ξεναγός» της λιμναίας ζωής. Οποιοσδήποτε πολίτης, φορέας, σύλλογος θέλει να επισκεφθεί το μουσείο, δεν έχει παρά να το προγραμματίσει καλώντας τον κο Γκανάτσιο στο τηλέφωνο 6977334733.