- 28 Νοεμβρίου, 2025
Ψηφιακός Ιστορικός και Αρχαιολογικός Χάρτης Φερών: Ένα σπουδαίο σύγχρονο έργο
Ένα σπουδαίο και σύγχρονο έργο παρουσίασαν οι φορείς που συμμετείχαν στην ημερίδα του Σαββάτου, για τον νέο ψηφιακό αρχαιολογικό και ιστορικό χάρτη Φερών, στην αίθουσα του ΕΠΑΛ Βελεστίνου.
Την ημερίδα συντόνισε η κα Ασπασία Ντίνα, προϊσταμένη επί τιμή της 7ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Ο Δημάρχος Ρήγα Φεραίου κ. Δημητρίος Νασίκας ευχαρίστησε ιδιαίτερα την κα Ιντζεσίλογλου επί τιμή Προϊσταμένη της Εφορίας Αρχαιοτήτων Μαγνησίας και όπως είπε «έχει αφήσει το αποτύπωμά της στην πόλη του Βελεστίνου, αγάπησε την περιοχή μας, όσο και εμείς». Επιπλέον ευχαρίστησε την κα Πολυξένη Αραχωβίτη αρχαιολόγο που εργάζεται με άσβεστη φλόγα για την ανάδειξη των αρχαιοτήτων της περιοχής, τον ιατρό κ. Καραμπερόπουλο για την μεγάλη παρακαταθήκη που έχει αφήσει μέσα από το έργο του και τον κ. Ανετάκη που «είναι άξιος συνεχιστής όσων εργάστηκαν από την εφορία αρχαιοτήτων και για το ταξίδι στο οποίο μας καλεί, το νέο ψηφιακό εργαλείο με το οποίο οι επισκέπτες της περιοχής θα βλέπουν αποτυπωμένα τα αρχαιολογικά στοιχεία της περιοχής μας, τα σημεία ενδιαφέροντος και πληροφορίες. Ο στόχος και ο σκοπός είναι αφενός η ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων και στη συνέχεια να βάλουμε μαζί και τα υπόλοιπα στοιχεία της περιοχής, ώστε να βάλουμε στον χάρτη και τουριστικά τον Δήμο μας. Πρόκειται για μια συνεχή προσπάθεια που κάνουμε και με αποτελέσματα».
Ακολούθησε χαιρετισμός της αναπληρώτριας προϊσταμένης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μαγνησίας κ. Κρυστάλλως Μαντζανά. Η μουσειολόγος-Διευθύντρια Πολιτιστικής και Τουριστικής προβολής του Δήμου Ρήγα Φεραίου κα Βασιλική Τράκη μίλησε για τις «νέες τάσεις στο πολιτιστικό περιβάλλον και τον ρόλο της ψηφιακής επικοινωνίας στην εποχή μας» και παρουσίασε το πολύτιμο έργο του Δήμου γύρω από τις αρχαιότητες, τα μουσεία και τον πολιτισμό.
Ο Δρ Δημήτριος Καραμπερόπουλος, Πρόεδρος της Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα παρουσίασε τα «μνημειακά στοιχεία του Βελεστίνου στη Χάρτα του Ρήγα», μια ομιλία στην οποία δεσμευόμαστε να επανέλθουμε με χωριστό ρεπορτάζ.
Εκ μέρους της αρχαιολογίας, η Δρ Αργυρούλα Δουλγέρη-Ιντζεσίλογλου, επί τιμή Προϊσταμένη της Εφορίας Αρχαιοτήτων Μαγνησίας παρουσίασε «το Αρχαιολογικό – Ιστορικό Πάρκο Φερών – Βελεστίνου: Η πρόταση για τη δημιουργία του και η εξέλιξη των ενεργειών για την οργάνωση και την προβολή του (1992-2025)».Η κα Πολυξένη Αραχωβίτη, αρχαιολόγος, παρουσίασε αναλυτικά τις εργασίες που έχουν γίνει για την «ανάδειξη αρχαίων μνημείων του Αρχαιολογικού-Ιστορικού Πάρκου Φερών-Βελεστίνου», όπως και έργα που πρέπει να γίνουν ή και αποκαταστάσεις που κρίνονται απαραίτητες.
Ο κος Μιχάλης Ανετάκης, αρχαιολόγος, έκανε την «πρώτη παρουσίαση του ψηφιακού αρχαιολογικού χάρτη και τον προγραμματισμό περιοδικών περιηγήσεων για την προβολή των μνημείων του». Πρόκειται για ένα έργο σε συνεχή εξέλιξη, αφού συνεχώς προστίθενται στοιχεία από έρευνες-ανασκαφές ή και μουσεία και σημεία ενδιαφέροντος στον χάρτη. Ακολουθούν σημαντικά σημεία της παρουσίασης που ευγενικά μας παραχώρησε.
H ανάγκη δημιουργίας ενός νέου χάρτη των αρχαίων Φερών ανέκυψε το 2021 στα πλαίσια της προσπάθειας αποδελτίωσης των αρχαιοτήτων και γενικότερης κατανόησης του αρχαιολογικού χώρου. Η αποδελτίωση των αρχαιοτήτων ξεκίνησε να γίνεται σε ψηφιακές βάσεις δεδομένων και εν τέλει σε μία ηλεκτρονική τοπογραφική εφαρμογή, από την οποία δημιουργήθηκε ένας διαδραστικός αρχαιολογικός χάρτης. Τα παραπάνω παρουσιάστηκαν το 2023 στο 8ο Διεθνές Συνέδριο «Φεραί – Βελεστίνο – Ρήγας».
Να σημειώσουμε ότι ο ψηφιακός χάρτης λόγω και των δυνατοτήτων που παρέχει η τεχνολογία δεν περιέχει μόνο τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία, όπως οι παλαιοί έντυποι χάρτες και τα τοπογραφικά διαγράμματα. Στον χάρτη εμπεριέχονται και σχέδια, έγγραφα, φωτογραφίες του φωτογραφικού αρχείου,προτεινόμενες διαδρομές περιήγησης, ενημερωτικές καρτέλες, αρχαία αντικείμενα στη θέση όπου εντοπίστηκαν, διαφορετικά γεωγραφικά υπόβαθρα, κ.α. Από τον ψηφιακό χάρτη προκύπτουν έντυποι χάρτες σε πληθώρα μορφών και με ποικιλία γεωγραφικών υποβάθρων.
Οι πρώτοι έντυποι χάρτες της περιοχής των Φερών που δημιουργήθηκαν από τον ψηφιακό χάρτη χρησιμοποιήθηκαν το 2022 στα πλαίσια επανακήρυξης και οριοθέτησης του αρχαιολογικού χώρου των Φερών. Η πρώτη δημοσίευση έντυπου χάρτη έγινε επίσης το 2022, στο 7οΑρχαιολογικό Έργο Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας (ΑΕΘΣΕ) και ακολούθησαν το 2023 τρεις ακόμη δημοσιεύσεις στα πλαίσια του 8ου Διεθνούς Συνεδρίου «Φεραί – Βελεστίνο – Ρήγας». Ως ηλεκτρονική εφαρμογή ο ψηφιακός χάρτης παρουσιάστηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2025, στο 8οΑρχαιολογικό Έργο Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας (ΑΕΘΣΕ), μαζί με μία παρόμοια εφαρμογή για την Σκόπελο που έγινε σε συνεργασία με τον συνάδελφο αρχαιολόγο Ιάκωβο Γεωργίου.
Ο ψηφιακός χάρτης ως ηλεκτρονική εφαρμογή δεν είναι ένας απλός στατικός χάρτης αλλά αποτελεί ένα δυναμικό εργαλείο διαχείρισης του αρχαιολογικού, ιστορικού και γενικότερα πολιτιστικού αποθέματος των Φερών που υπόκειται σε διαρκή ενημέρωση. Σχεδιάστηκε στο πρόγραμμα QuantumGIS, που αποτελεί ένα εξειδικευμένο ηλεκτρονικό τοπογραφικό πρόγραμμα. Ο χάρτης εξάγεται από το πρόγραμμα σε μορφή ιστοσελίδας, ούτως ώστε να είναι πιο εύκολα προσβάσιμος από το κοινό.
Τρόποι χρήσης και προβολής του αρχαιολογικού χάρτη:
- Ο χάρτης στη ψηφιακή του μορφή θα είναι προσβάσιμος στο κοινό ευελπιστούμε από του χρόνου στη μικρή συλλογή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μαγνησίας στο Βελεστίνο. Προτείνουμε, αφού γίνουν οι κατάλληλες συνεννοήσεις με την Δημοτική αρχή, να προβάλλεται και σε υπολογιστή στο Εκθεσιακό Κέντρο Πολιτισμού του Δήμου Ρήγα Φεραίου «Ρήγας Βελεστινλής» και στο νέο Μουσείο της πόλης του Βελεστίνου όταν αυτό ολοκληρωθεί.
- Σε έντυπη μορφή θα περιλαμβάνεται σε αρχαιολογικό – ιστορικό οδηγό που ευελπιστούμε να είναι έτοιμος στα τέλη του επόμενου χρόνου. Στον οδηγό αυτό θα περιλαμβάνονται τα σημαντικότερα μνημεία των Φερών και του Βελεστίνου, με σύντομη περιγραφή των μνημείων, βιβλιογραφία και φωτογραφικό υλικό.Ο οδηγός θα είναι προσβάσιμος και σε ψηφιακή μορφή.
- Ο περιεκτικός οδηγός με τον έντυπο χάρτη θα μας συνοδεύει και στις περιοδικές περιηγήσεις που σχεδιάζουμε να κάνουμε κάθε εξάμηνο με ελεύθερη συμμετοχή του κοινού, προκειμένου να περιηγηθούμε στα μνημεία του ιστορικού και αρχαιολογικού πάρκου. Συγκεκριμένα κάθε εξάμηνο θα πραγματοποιείται μία περιήγηση, κατά την οποία θα επισκεπτόμαστε τα ορατά μνημεία, αλλά ταυτόχρονα θα υπάρχει και πληροφοριακό υλικό για μνημεία που πλέον δεν είναι ορατά, αλλά συναντάμε στη διαδρομή μας και αποκαλύφθηκαν στο παρελθόν σε ανασκαφές. Ένα μήνα μετά την περιήγηση θα πραγματοποιείται ημερίδα, στην οποία θα παρουσιάζονται όλα τα μνημεία που επισκεφθήκαμε με περισσότερες λεπτομέρειες και θα διανέμεται πληροφοριακό υλικό σε μορφή φυλλαδίου. Θα ακολουθεί ελεύθερη συζήτηση, κατάθεση προτάσεων για την ανάδειξη της διαδρομής που πραγματοποιήθηκε, π.χ. με πινακίδες με έντυπους χάρτες ή σήμανση. Τέλος, στις ημερίδες θα αποφασίζεται από τους συμμετέχοντες η επόμενη διαδρομή.
Προς το παρόν ωστόσο οι δύο πρώτες διαδρομές έχουν ήδη σχεδιαστεί, η πρώτη για τον Απρίλιο και η δεύτερη για τον Οκτώβριο του 2026, με τις αντίστοιχες ημερίδες να πραγματοποιούνται έναν μήνα μετά, δηλαδή τον Ιούνιο και τον Νοέμβριο του 2026 αντίστοιχα.
Η κα Δουλγέρη – Ιντζεσίλογλου στο άρθρο της για το Αρχαιολογικό Ιστορικό Πάρκο Φερών – Βελεστίνου είχε σημειώσει ότι η εκτύπωση ενός οδηγού ήταν απαραίτητη για να είναι εφικτή, εποικοδομητική και ευχάριστη η επίσκεψη του Πάρκου. Η συγγραφή του οδηγού έχει ξεκινήσει και προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί τουλάχιστον ως τα τέλη του επόμενου χρόνου. Ο οδηγός αυτός θα χωρίζεται σε τέσσερα μέρη. Στο πρώτο μέρος θα υπάρχει μία ιστορική εισαγωγή και ένα ιστορικό διάγραμμα με τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα. Το δεύτερο μέρος θα περιέχει τα μνημεία από την νεολιθική μέχρι την ρωμαϊκή εποχή, το τρίτο μέρος τα βυζαντινά, μεταβυζαντινά και οθωμανικά μνημεία, ενώ τέλος στο τέταρτο μέρος θα περιλαμβάνονται τα νεότερα μνημεία. Ο οδηγός θα είναι διαθέσιμος και σε ηλεκτρονική μορφή, όπου με το πάτημα ενός κουμπιού θα υπάρχει πρόσβαση στην βιβλιογραφία για κάθε μνημείο.
Οι δράσεις που παρουσιάσαμε παραπάνω εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πενταετές πρόγραμμα. Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού για τα έτη 2026 – 2030 έχουν τεθεί ορισμένοι στόχοι που αποσκοπούν στην ψηφιακή καταγραφή, την οργάνωση και τέλος την προβολή και ανάδειξη του πλούσιου πολιτιστικού αποθέματος των αρχαίων Φερών και του Βελεστίνου.
